Oksijen Sensörü veya Lambda Sensör Nedir?

Oksijen (lambda) sensörü, egzoz gazında bulunan oksijen miktarını ölçerek kontrol ünitesine (ECU) bildiren sensördür. Egzoz gazı kalitesini hesaplamaktadır. Motor kontrol ünitesi bu bilgi doğrultusunda motorun yanma odasında yakılan yakıt hava karışımını ayarlamaktadır. Her araçta bir veya iki adet oksijen sensörü bulunur.

Oksijen Sensörü Ne İşe Yarar?

Oksijen sensörü 1960’ların sonunda Bosch firması tarafından bulunan ve kullanımı her gün biraz daha artan bir otomobil yedek parçadır. Bu tarihten itibaren üreticiler birçok araçta en az iki tane oksijen sensörü yerleştirilecek şekilde üretime geçmişlerdir. Yalnız bu oksijen sensörü sayısı kamyon ve kamyonet gibi büyük araçlarda dört taneye kadar çıkarılabilmektedir.

Lambda sensörü klasik araçlarda birincisi egzoz manifoldunda ikincisi ise katalitik konvertörün çıkışına gelecek şekilde yerleştirilmiştir. Sağında bulunan katalitik konvertör ve solunda bulunan egzoz manifoldunun ortasında yer alan ilk oksijen sensörü, ucunda var olan delikli yapısı nedeniyle motordan gelen egzoz gazı miktarını sürekli ölçer. Oksijen sensörünün iç yapısına değinecek olursak: Katalitik konvertörün solunda bulunan ilk oksijen sensörünün ucundaki delikli yapı sayesinde giren egzoz gazındaki sıcaklık seviyesi zirkonyum dioksit tel çarpma etkisi yaparak bir gerilimin ortaya çıkmasına sebep olur. Ortaya çıkan bu gerilim oksijen sensörünün iç yapısındaki mekanizması sayesinde elektrik sinyallerine dönüşür. Ardından bu sinyaller doğrudan motor kontrol ünitesine ulaştırır.

Sonuç olarak: motor kontrol ünitesi iki oksijen sensöründen gelen değerleri kıyaslayarak bununla beraber üreticiler tarafından belirlemiş ideal seviyelere göre devamlı karşılaştırma yaparak oksijen sensörlerinin ilettiği verilere göre motorun istenilen hava-yakıt dengesinde çalışmasını sağlar.

 

Oksijen ( Lambda) Sensörü Arızası Nasıl Anlaşılır?

Oksijen sensörü arızası durumunda arıza durumunu anlayabilmek için sürücün araçtaki bazı sinyallerin ortaya çıktığına dikkat etmesi gerekir. Bu sinyaller sayesinde sensörün arızalandığını anlamak oldukça kolaydır. Özellikle araç gereğinden fazla yakıt sarf ediyor olması en belirgin belirtilerden biridir. Oksijen sensörünün en önemli en erken fark edilebilecek bir belirtisidir. Araç eski hızlanmasına nazaran daha kesikler meydana gelir. Bunun yanı sıra araç çekiş düşüklüğü vb. durumlar oksijen sensörü arızaları arasında yer alır. Düzensiz dalgalı rölanti devri de en sık görülen arıza belirtilerindendir. Oksijen sensörleri çalıştıkları araç ve çalışma ortamlarını düşünecek olursak çok dayanıklı parçalardır. Fakat uzun süre kullanıldıktan sonra eskiyen oksijen sensörlerini değiştirmek gerekmektedir.

Oksijen sensörleri işlevlerini kaybetmesi ile normal atmosfer şartlarında aşırı kirlenmeleri ile ölçüm özellikleri azalır ve hassas voltaj üretemez duruma gelirler. Çünkü oksijen sensörü dış ortamdan gelen su, çamur ve toz gibi kirlenmeye sebep olacak maddeler sebebiyle veya egzoz gazından gelen kurşun, sülfür, silikon , yakıt atıklar ve yakıt katkı maddeleri nedeniyle istenmeyen bir katman meydana gelir. Bu gibi durumlarda motor yakıt- hava karışımını istenilen düzeyde ayarlayamaz ve yakıt tüketimi maksimum seviyelere çıkabilir. Bunların sonucunda egzoz emisyon değerleri artar ve motor gereği kadar performans gösteremez. Aracınızın fazla yakıt tüketiminden, aracın yok yakmaya başlandığı gibi şikayetlerin sebebi oksijen sensörünün bozulmuş ya da aşırı derecede kirlenmesiyle alakalı olabilir. Oksijen sensörü parçası arızalandığında zaman motor lambası yanar. Günümüz araçlarında oksijen sensörü yün bin kilometrede bir yenisi ile değiştirilmesi kesinlikle ikinci el veya eski sensör kullanılması gibi yanlış durumlar yapılmamalıdır. Oksijen sensörü değişimi sırasında kullanılacak olan yedek parçanın araçla birebir uyumlu olması çok önemli bir faktördür. Çünkü sensörler her motor için farklı özelliklerde üretilip farklı tasarlanmıştır.

Oksijen Sensörü Temizliği Nasıl Yapılır?

Oksijen sensörü otomobil, motosiklet vb. araçların elzem bir parçasıdır. Bu parça motorun emisyon kontrol mekanizmasının bir parçasıdır. Daha ayrıntılı bahsedecek olursak ; Buji tıpasının büyüklüğündedir. Otomobil ve motosiklet gibi araçların egzoz sistemindeki oksijen derecesini test eder. Kirlenmiş veya arızalanmış bir oksijen sensörü motor kontrol lambanızın sinyal vermesine ve aracınızın fazla yakıt yakmasına neden olacaktır. Olası bir oksijen sensörü kirli olduğu düşüncesine kapılırsanız sensörü araçtaki yerinden sökerek ardından oksijen sensörünü bir gecede emdirmeye bırakarak temizleyebilirsiniz. Oksijen sensörü temizliği şu aşamalarla yapılır;

- Ellerinizi ve kollarınızı koruyabilecek şekilde koruyun. Çünkü benzin ve çeşitli araç parçaları ile uğraşılacağı için olası zarar ve kazalardan korunmak, önlem almak oldukça önemlidir. Aracı kaldırmaya başlamadan ve oksijen algılayıcısının konacağı yer belirlenmeden ellerinizi korumak için oldukça sağlam bir çift iş eldiveni kullanınız. Gelebilecek zararlı maddeler karşısında gözlerinize yaklaşması ihtimalini düşünerek bir çift koruyucu gözlük takmalısınız.

- Oksijen sensörünü öncelikle tanımlamalısınız kullandığınız aracın modeline ve markasına bağlı olarak birçok oksijen algılayıcısı olabilir. Sensörleri doğru yerlerine yerleştirebilmek için aracınızın kılavuzunu mutlaka kontrol edin. Genellikle hemen hemen bütün araçlarda en az bir oksijen algılayıcısı vardır ve genelde egzoz boynunda bulunur.

- Oksijen sensörlerini WD-40 ile püskürtün. Bu durumda oksijen sensörleri nadir çıkartılırken sıkıca sıkılmış durumda olacaklardır. Onları daha gevşek konuma getirmek için sensörleri WD-40 vb. yağlayıcıyla püskürtün ve 10-15 dakika bekletin. Bunun sonucunda sensörler yağlanacak ve gevşeyerek yerinden çıkarılmasını kolaylaştıracaktır.

 

Oksijen (Lambda) Sensörü İptali Nasıl Yapılır?

Oksijen sensörü egzoz parçası üzerinden yer alır. Dışarı atılan gazın ısı miktarını ve yanmamış yakıt miktarını ayarlayarak motora bildirir. Bu lambda sensörünün temel görevi ise motor içine alınan havanın ne kadarının yandığını ve ne kadarının ne yakılmadan salındığını ölçmektedir. Katalitik konvertör kullanılan araçlarda konvertörün giriş ve çıkış kısmında bulunan iki adet oksijen sensörü bulunur. Sensörlerden alınan ölçümler nedeniyle aracınızın kalitesini ECU tarafından kontrol edilir. Fakat bazı zamanlarda kullanılan kalitesiz ucuz yakıtlar sebebiyle egzoz içerisinde oluşan atıkların birikmesiyle oksijen sensörü görevini doğru ve verimli bir şekilde yerine getiremez. Bu duruma müdahalede gecikilirse sensörün arızalanması olası bir durumdur. Oksijen sensörünün arızalanmasıyla da araç devirden düşerek daha az performansla daha fazla yakıt sarfiyatını artırır. Bu istenmeyen durumları önlemek için sensörlerin yazılımsal olarak devre dışı bırakılması sensörün yenisiyle değiştirilmesinden daha az masraflıdır. Devre dışı bırakılan sensör uygun devirde çalışacak ve performansında herhangi bir aksama söz konusu olmayacaktır. Oksijen sensörünün iptali için uzman olmayan kişilere yaptırılmamalıdır. Aksi takdirde kötü sonuçlara sebebiyet verebilir. Oksijen sensörü iptali sırasında yanma ve oksijen orantısınız iyi ayarlanmaması durumunda aracınızda farklı arızalara neden olarak ciddi performans kayıplarına uğrayacaktır. Sonuç olarak : oksijen sensörü iptali yapılmaması gereken önemli bir işlemdir. Oksijen sensörü yerine uygulanması gereken nokta iptal edilmesi yerine arızalı olan kısmın doğru tespit edilerek iyileştirilmesi yönündedir. Çoğu zaman yanan motor arıza lambası sizin için rahatsız edici bir durum olabilir. Fakat söz konusu sistemin iptali zaman ve performans kaybı gereksiz yakıt tüketimi sizi ampül ışığından daha fazla rahatsız edecektir. Oksijen sensörü iptaline karar vermeden önce mutlaka önce işin uzmanlarından gerekli bilgileri alarak olası sonuçlar hakkında bilgi edininiz.

Oksijen Sensörü veya Lambda Sensör Nedir?